Γ΄Ενότητα

Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)

Κεφάλαιο 11

Ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο

Το μάθημα στο βιβλίο

Οι εμφύλιες διαμάχες (γεγονότα που προηγήθηκαν - σύνδεση των γεγονότων πηγές: anosyrosmathima.blogspot.gr  και  zoothelpblog.wordpress.com/)

Η αντίθεση των πολιτικών και όσων διέθεταν προεπαναστατικά εξουσία και αυτών που διακρίθηκαν στις μάχες και θεωρούσαν αυτονόητο δικαίωμα τους τη συμμετοχή στα κοινά, αλλά και οι τοπικές αντιθέσεις και οι προσωπικές φιλοδοξίες οδήγησαν τελικά σε εμφύλια διαμάχη.

Πρώτη φάση (φθινόπωρο 1823-καλοκαίρι 1824): συγκρούστηκαν δύο παρατάξεις α) με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, αντιπρόεδρο του Εκτελεστικού 

 β) και Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, πρόεδρο του Βουλευτικού. 

Όταν ο τελευταίος εξασφάλισε την υποστήριξη των ισχυρότερων προκρίτων της Πελοποννήσου και της Ύδρας, ο Κολοκοτρώνης αναγκαστικά υποχώρησε.




Ο Ιωάννης Κωλέττης


Δεύτερη φάση:  (Ιούλιος 1824-Ιανουάριος 1825):

α) ο Μαυροκορδάτος και οι Υδραίοι συμμάχησαν με τον Ιωάννη Κωλέττη, που επηρέαζε πολλούς οπλαρχηγούς της Στερεάς Ελλάδας, 

β) οι Πελοποννήσιοι τους οποίους απέκλεισαν από την εξουσία. 

Όταν οι τελευταίοι συνασπίστηκαν, στρατεύματα από τη Στερεά λεηλάτησαν τη βόρεια Πελοπόννησο αναγκάζοντας τους Πελοποννήσιους να συνθηκολογήσουν. Οι νικητές φυλάκισαν τον Κολοκοτρώνη και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, που λίγο αργότερα δολοφονήθηκε. Ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης είδε το γιο του Πάνο να σκοτώνεται στην εμφύλια διαμάχη.

Νικητές:  οι πολιτικοί και οι κοινωνικές ομάδες των Φαναριωτών και των πλούσιων εφοπλιστών των νησιών. 

Συνέπειες:  

•  Η Επανάσταση να στερηθεί έμπειρων και ικανών οπλαρχηγών, όπως ο Κολοκοτρώνης.
•  Αποδυνάμωση  του επαναστατικού  Αγώνα και μάλιστα σε μια κρίσιμη στιγμή που οι Οθωμανοί Τούρκοι οργανώνονταν για να καταστείλουν την Ελληνική Επανάσταση. 
• Ο σουλτάνος θα συμμαχήσει με τον πασά της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή με σκοπό να καταπνίξουν την Επανάσταση.
•  Ο απελευθερωτικός αγώνας θα περάσει στην πιο δύσκολη και κρίσιμη φάση του, με τον κίνδυνο οι Έλληνες να ηττηθούν.

Τουρκοαιγυπτιακό σχέδιο:   

Οι αιγυπτιακές δυνάμεις, με αρχηγό τον Ιμπραήμ, θα κατέπνιγαν την επανάσταση:

 στο Νότιο Αιγαίο (Κρήτη, Κάσο) και την Πελοπόννησο. 

Οι τουρκικές δυνάμεις θα δρούσαν ανάλογα, 

στο βόρειο Αιγαίο (Ψαρά) και τη Στερεά Ελλάδα. 

Ενωμένοι Αιγύπτιοι και Τούρκοι θα χτυπούσαν 

την Ύδρα και όσες περιοχές θα εξακολουθούσαν να αντιστέκονται.

  

Πράγματι, αιγυπτιακός στρατός κατέπνιξε την επανάσταση στην Κρήτη και κατέστρεψε την Κάσο, ενώ τουρκικές δυνάμεις έκαναν το ίδιο στα Ψαρά. 

Ο ελληνικός στόλος κατάφερε να προστατέψει αποτελεσματικά τη Σάμο, την οποία προσπάθησε πολλές φορές να καταλάβει ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος. Στις 28 Αυγούστου 1824, στον κόλπο του Γέροντα, ο ελληνικός στόλος με επικεφαλής τον Ανδρέα Μιαούλη υποχρέωσε τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο να εγκαταλείψει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις με μεγάλες ζημιές. Το σχέδιο των Τούρκων και των Αιγυπτίων στη θάλασσα είχε αποτύχει. 

Παρ' όλα αυτά ο Ιμπραήμ το χειμώνα του 1825 θα αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο με μεγάλο στρατό και η ελληνική Επανάσταση θα διατρέξει θανάσιμο κίνδυνο.

Παρουσίαση από τον Γ. Σουδία 

Κεφάλαιο 12

Η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου - Διονύσιος Σολωμός

Επαναληπτικό Πέμπτη 19/02/2026

Κεφάλαια 6,7,9,10,11,12

1η πολιορκία του Μεσολογγίου

Μετά τη μάχη στο  Πέτα (4 Ιουλίου 1822) ο τουρκικός στρατός κατευθύνθηκε προς το Μεσολόγγι με τον Κιουταχή, χωρίς να συναντήσει αξιόλογη αντίσταση. Στις 10 Οκτωβρίου ο Ομέρ Βρυώνης συναντήθηκε με τις δυνάμεις του Κιουταχή και στις 25 Οκτωβρίου έφτασαν έξω από το Μεσολόγγι, αλλά δεν πέτυχαν τα σχέδιά τους.

Tο μάθημα στο βιβλίο

Θεόδωρος Βρυζάκης (1819-1878), Η έξοδος του Μεσολογγίου (1853)
Εθνική Πινακοθήκη

Παρουσίαση από τον Γ. Σουδία

Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι από τα κορυφαία έργα του Σολωμού και της νεοελληνικής ποίησης γενικότερα. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι είναι το έργο ζωής του Σολωμού, αφού, όπως φαίνεται, τον απασχόλησε σε όλη τη διάρκεια της ώριμης ποιητικής του περιόδου.

Θέμα του είναι ο ηρωικός αγώνας των Μεσολογγιτών κατά τη δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου (1825-1826) ως την απεγνωσμένη έξοδο, την παραμονή των Βαΐων. Ο ποιητής ξεκινώντας από το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ανάγεται στον αγώνα του ανθρώπου για την ηθική, την εσωτερική του ελευθερία. Το έργο όμως ποτέ δεν ολοκληρώθηκε και έφτασε σ' εμάς σε χειρόγραφα «αποσπάσματα» συγκροτημένα σε τρία Σχεδιάσματα που το καθένα τους αντιπροσωπεύει όχι μονάχα διαφορετικό στάδιο επεξεργασίας αλλά και διαφορετική ποιητική αντίληψη. Το αρχικό σχεδίασμα, «συνθεμένο εις είδος προφητικού θρήνου εις το πέσιμο του Μεσολογγίου», πρέπει να γράφτηκε γύρω στα 1830.Το Β' Σχεδίασμα, σε στίχους δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους ζευγαρωτούς, «εις το οποίον εικονίζοντο τα παθήματα των γενναίων αγωνιστάδων εις τες υστερινές ημέρες της πολιορκίας έως οπού έκαμαν το γιουρούσι», το δούλευε ο ποιητής από το 1833 ως το 1844, οπότε αρχίζει να το ξαναπλάθει σε νέα μορφή (Γ' Σχεδίασμα), σε στίχους λιτούς, χωρίς ομοιοκαταληξίες, αλλά αρμονικότατους.

Ποίηση: Δ. Σολωμός(Ελεύθεροι Πολιορκημένοι)
Μουσική: Χ. Λεοντής(Παραστάσεις)
Τραγουδά η Τάνια Τσανακλίδου

 

Σχεδίασμα Α΄

 

 Τὸ χάραμα ἐπῆρα
Τοῦ Ἥλιου τὸ δρόμο,
Κρεμώντας τὴ λύρα
Τὴ δίκαιη ῾ς τὸν ὦμο,
Κι᾿ ἀπ᾿ ὅπου χαράζει
Ὡς ὅπου βυθᾶ,
Παράμερα στέκει
Ὁ ἄντρας καὶ κλαίει·
Ἀργὰ τὸ τουφέκι
Σηκώνει, καὶ λέει·
«Σὲ τοῦτο τὸ χέρι
»Τί κάνεις ἐσύ;
»Ὁ ἐχθρός μου τὸ ξέρει
»Πῶς μοῦ εἶσαι βαρύ.»
Τῆς μάνας ὢ λαύρα!
Τὰ τέκνα τριγύρου
Φθαρμένα καὶ μαῦρα,
Σὰν ἴσκιους ὀνείρου·
Λαλεῖ τὸ πουλάκι
῾Σ τοῦ πόνου τὴ γῆ,
Καὶ βρίσκει σπειράκι,
Καὶ μάννα φθονεῖ.

 

Ποίηση: Δ. Σολωμός(Ελεύθεροι Πολιορκημένοι σχεδίασμα Β΄)
Μουσική: Γ. Μαρκόπουλος
Τραγουδά ο Ν. Ξυλούρης

 

ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Β'

                                          1
Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·
Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει·
Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:
«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ' έχω γω στο χέρι;
Οπού συ μου 'γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».

 Κεφάλαιο 13

Οι αγώνες του Καραϊσκάκη

Το μάθημα  στο βιβλίο

Η πτώση του Μεσολογγίου άνοιξε το δρόμο για την πολιορκία της Ακρόπολης από τον Κιουταχή. Αντιμέτωπός του βρέθηκε ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο οποίος το φθινόπωρο του 1826 πέτυχε σημαντικές νίκες. Ο θάνατος του όμως, τον Απρίλιο του 1827, οδήγησε στην παράδοση της Ακρόπολης στους Οθωμανούς Τούρκους.

Παρουσίαση  από τον Γ. Σουδία

ΠΗΓΗ: daskalosa.eu

Την Ακρόπολη υπεράσπιζε ο Γιάννης Γκούρας, γενναίος και ικανός οπλαρχηγός, που είχε οργανώσει ισχυρή αντίσταση απέναντι στον Κιουταχή.

Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη του Δ. Σαββόπουλου

Η οθόνη βουλιάζει σαλεύει το πλήθος

εικόνες ξεχύνονται με μιας

πού πας παλικάρι ωραίο σαν μύθος

κι ολόισια στο θάνατο κολυμπάς

Και όλες οι αντένες μιας γης χτυπημένης

μεγάφωνα και ασύρματοι από παντού

γλυκά σε νανουρίζουν κι εσύ ανεβαίνεις

ψηλά στους βασιλιάδες τ' ουρανού

Ποιος στ' αλήθεια είμαι εγώ και πού πάω

με χίλιες δυο εικόνες στο μυαλό

προβολείς με στραβώνουν και πάω

και γονατίζω και το αίμα σου φιλώ

Πού πας παλικάρι πομπές ξεκινούνε

κι οι σκλάβες σου ουρλιάζουν στο βωμό…

Τσάμικος Μάνος Χατζηδάκις και Νίκος Γκάτσος

Στα κακοτράχαλα τα βουνά
με το σουράβλι και το ζουρνά
πάνω στην πέτρα την αγιασμένη
χορεύουν τώρα τρεις αντρειωμένοι.
Ο Νικηφόρος κι ο Διγενής
κι ο γιος της Άννας της Κομνηνής.

Δική τους είναι μια φλούδα γης
μα εσύ Χριστέ μου τους ευλογείς
για να γλιτώσουν αυτή τη φλούδα
απ’ το τσακάλι και την αρκούδα.
Δες πως χορεύει ο Νικηταράς
κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς.

Από την Ήπειρο στο Μοριά
κι απ’ το σκοτάδι στη λευτεριά
το πανηγύρι κρατάει χρόνια
στα μαρμαρένια του χάρου αλώνια.
Κριτής κι αφέντης είν’ ο Θεός
και δραγουμάνος του ο λαός.

σουραύλι ουδέτερο: (μουσικό όργανο) παραδοσιακό πνευστό όργανο, είδος λεπτής φλογέρας, αλλά με κομμένο στόμιο, μικρός ποιμενικός αυλός.

ζουρνάς:  πνευστό μουσικό όργανο που απαντάται από τα Βαλκάνια έως την Κεντρική Ασία. Συνήθως συνοδεύεται από νταούλι (μπάσο τύμπανο) στην λαϊκή μουσική της Ανατολίας.

Κεφάλαιο 14

Ο Φιλελληνισμός

Παρουσίαση  από τον Γ. Σουδία

Το μάθημα  στο βιβλίο

ΠΗΓΗ: http://daskalosa.eu/history_st/st_istoria_en.c_14_o_filellinismos.html

Ένας Ιρλανδός φιλέλληνας, ο συνταγματάρχης Λέστερ Στάνχοπ, είχε μεταφέρει στην απελευθερωμένη Ελλάδα τα τυπογραφεία που έλειπαν. Κι ένας άλλος φιλέλληνας, ο Ελβετός Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ, το πρώτο από τα 211 φύλλα μιας εφημερίδας με τίτλο Ελληνικά Χρονικά. Στο πέμπτο φύλλο της, με ημερομηνία 19 Ιανουαρίου 1824, η εφημερίδα δημοσίευσε ένα μικρό, ανώνυμο άρθρο, υπό τον τίτλο «Ἡ δημοσίευσις εἶναι ψυχή τῆς δικαιοσύνης».

ΠΗΓΗ: https://www.huffingtonpost.gr/entry/otan-o-tepos-eyrafe-ten-istoria-toe-1821-cheiroyrafes-efemerides-aynosta-reportaz-filellenes_gr_61db0279e4b0d637

Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Providence Patriot» που κυκλοφόρησε στη Νέα Υόρκη στις 15 Αυγούστου του 1821, φιλοξενούσε ένα άρθρο έκπληξη για την ελληνική επανάσταση...

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/istoriko-protoselido-amerikanikis-efimeridas-tou-1821-ekthiaze-tin-elliniki-epanastasi-tin-ora-pou-kolokotronis-poliorkouse-tin-tripolitsa-i-kivernisi-tous-omos-emine-sta-logia/

Κεφάλαιο 15

Η παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων και
η Ναυμαχία του Ναυαρίνου

Παρουσίαση από τον Γ. Σουδία

Το μάθημα  στο βιβλίο

Ιερά Συμμαχία

Η Ιερή Συμμαχία, ονομάστηκε το σύμφωνο που υπέγραψαν στις 26 Σεπτεμβρίου 1815 στο Παρίσι, με πρωτοβουλία του τσάρου της Ρωσίας Αλέξανδρου του Α`, ο αυτοκράτορας της Αυστρίας Φραγκίσκος ο Α` και ο βασιλιάς της Πρωσίας Φρειδερίκος Γουλιέλμος ο Γ`. Το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου στη συμφωνία προσχώρησε και η Γαλλία με τον βασιλιά 

Λουδοβίκο ΙΗ΄ και αργότερα  όλες σχεδόν οι  Ευρωπαϊκές χώρες. 

Νους και ψυχή της συμμαχίας ήταν ο Αυστριακός καγκελάριος Κλέμενς φον Μέτερνιχ.

ΠΗΓΗ: http://www.mixanitouxronou.gr/i-synthiki-toy-londinoy-to-1827/

Σκοπός της Ιερής Συμμαχίας ήταν η κατάπνιξη των φιλελεύθερων ιδεών και κινημάτων που φούντωσαν μετά τη γαλλική επανάσταση στην Ευρώπη, και ταυτόχρονα η διατήρηση της πολιτικής κατάστασης όπως αυτή δημιουργήθηκε με το Συνέδριο της Βιέννης.  Σε συνέδριά τους το 1821 και 1822 δήλωσαν την αντίθεσή τους και καταδίκασαν επαναστατικά κινήματα (Ιταλία, Ισπανία κ.ά.) καθώς και των Ελλήνων.

Ωστόσο, τα συμφέροντα καθώς και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός αλλάζουν τη στάση τους στο Ελληνικό Ζήτημα.

Η συνθήκη του Λονδίνου - 6 Ιουλίου 1827

Πρωτεργάτης και συντάκτης της ήταν ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών και Πρωθυπουργός

 Γεώργιος Κάνιγκ. Το μυστικό άρθρο της Συνθήκης – που οδήγησε στην Ναυμαχία του

 Ναυαρίνου – άνοιξε τον δρόμο για την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους και την ανεξαρτησία –

 πού ήρθε λίγα χρόνια αργότερα, το 1829....

ΠΗΓΗ: http://www.mixanitouxronou.gr/i-synthiki-toy-londinoy-to-1827/

Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία υπογράφουν τη συνθήκη και καλούν τις δύο εμπόλεμες πλευρές:

- να κάνουν ανακωχή και να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία αυτόνομου ελληνικού κράτους.

- αν οι όροι της Συνθήκης δεν γίνουν δεκτοί, οι Μεγάλες Δυνάμεις μπορούν να επέμβουν με οποιονδήποτε τρόπο, ακόμα και με στρατιωτική βία.

Οι Τούρκοι  απορρίπτουν τη Συνθήκη.

ΠΗΓΗ: http://www.mixanitouxronou.gr/i-synthiki-toy-londinoy-to-1827/

Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου - Οκτώβριος 1827

Η τελευταία σημαντική ναυμαχία στην ιστορία που διεξήχθη εξ ολοκλήρου με ιστιοφόρα σκάφη. 

Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος διέθετε πολύ περισσότερα  πολεμικά πλοία, με 2.240 πυροβόλα, ενώ ο συμμαχικός δεν αριθμούσε περισσότερα από 27 πλοία  με 1.324 πυροβόλα, ισχυρότερα όμως από εκείνα του αντιπάλου του.

ΠΗΓΗ: anoixtosxoleio.weebly.com

ΠΗΓΗ: daskalosa.eu

  

Ερωτήσεις και απαντήσεις    από τον Γ. Σουδία